Elektronik ticaret pazaryerlerinde satış yapan işletmelerin en sık yaşadığı sorunlardan biri, teslim edilen siparişlerin bedelinin “inceleme”, “risk”, “iade oranı” veya başka bir gerekçeyle uzun süre aktarılmamasıdır. Pazaryerinin alıcı ile satıcı arasındaki ödeme akışını yönetmesi, satış bedelini süresiz biçimde elinde tutabileceği anlamına gelmez.
6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun ve Elektronik Ticaret Aracı Hizmet Sağlayıcı ve Elektronik Ticaret Hizmet Sağlayıcılar Hakkında Yönetmelik, pazaryeri ile satıcı arasındaki ticari ilişki bakımından özel koruma hükümleri getirmektedir. Özellikle ödeme zamanı, tek taraflı sözleşme değişiklikleri, cezai şartlar ve mağazanın kısıtlanması veya askıya alınması artık açık kurallara bağlanmıştır.
Satış bedeli en geç ne zaman satıcıya aktarılmalıdır?
6563 sayılı Kanun Ek Madde 1 uyarınca, mal veya hizmet satışı karşılığında elektronik ticaret hizmet sağlayıcıya yapılması gereken ödemenin, satış bedelinin pazaryerinin tasarrufuna girdiği ve siparişin alıcıya ulaştığı tarihten itibaren en geç beş iş günü içinde eksiksiz yapılmaması her durumda haksız ticari uygulama sayılır.
Bu kural özellikle “teslim edildi ama ödeme on beş gün sonra açılıyor” gibi standart uygulamaların hukuki niteliğini değerlendirmede önemlidir. Ancak beş iş günü hesabında satış bedelinin pazaryerinin tasarrufuna ne zaman girdiği, taksitli satış, ödeme kuruluşunun bloke süresi ve pazaryerinin muaccel alacaklarını mahsup edip etmediği ayrıca incelenir.
Pazaryeri komisyon veya ceza borcunu mahsup edebilir mi?
Yönetmelik, pazaryerinin aracılık hizmetinden kaynaklanan muaccel alacaklarını veya adli ya da idari merci kararlarına dayanarak satıcı adına yaptığı ödemeleri mahsup ederek ödeme yapmasını belirli koşullarda mümkün kabul eder. Bu durumda ürün satış bedelinin tamamının ödendiği kabul edilebilir.
Ancak mahsup edilecek kalemin gerçekten muaccel olması ve aracılık sözleşmesinde hukuken geçerli bir dayanağının bulunması gerekir. “Platform kesintisi” adı altında türü ve oranı sözleşmede gösterilmeyen bir bedelin alınması, Kanun’da her durumda haksız ticari uygulama sayılan hâller arasında düzenlenmiştir.
Cezai şart doğrudan satıcı bakiyesinden kesilebilir mi?
2025 yılında Yönetmelikte yapılan değişiklikler, cezai şart bakımından da satıcı lehine daha belirgin bir prosedür getirmiştir. Cezai şartı gerektiren durumun belge ve kayıtlarla doğrudan tespit edilebildiği hâller dışında, pazaryerinin satıcıdan açıklama istemeden cezai şart uygulaması haksız ticari uygulama olarak değerlendirilebilir.
Bu nedenle “ürün geç gönderildi, 20.000 TL ceza kesildi” şeklindeki işlemde yalnızca sözleşmede ceza maddesi bulunması yeterli olmayabilir. İhlalin hangi siparişe dayandığı, belgeyle tespit edilip edilemediği, sözleşmedeki ceza oranı ve satıcıdan açıklama istenip istenmediği birlikte incelenmelidir.
Mağaza hangi şartlarla askıya alınabilir?
Yönetmeliğin 17. maddesine göre pazaryeri, aracılık sözleşmesinde yer alan nesnel ölçütler dışında satıcının hizmetini kısıtlayamaz, askıya alamaz veya sonlandıramaz. Askıya alma veya sonlandırmayı gerektiren bir durum ileri sürülüyorsa gerekçelerin açık ve anlaşılır biçimde bildirilmesi ve satıcıdan açıklama istenmesi gerekir.
Satıcıya açıklamasını sunması için en az üç iş günü verilmelidir. Satıcının açıklaması yetersiz bulunursa veya hiç açıklama sunulmazsa pazaryeri kararını, açıklamanın kendisine ulaşmasından itibaren yedi iş günü içinde; açıklama verilmemişse üç iş günlük sürenin sonunda bildirebilir.
Dolandırıcılık, veri ihlali, siber güvenlik riski veya kamu düzeni gibi gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde ise hizmetin derhal kısıtlanması veya askıya alınması mümkündür. Bu durumda da gerekçenin satıcıya gecikmeksizin bildirilmesi gerekir.
“Risk incelemesi” bütün bakiyenin süresiz blokajına yeter mi?
Pazaryerleri dolandırıcılık ve tüketici iadesi risklerini yönetmek zorundadır. Ancak soyut bir “risk incelemesi” ifadesinin, teslim edilmiş bütün siparişlere ait satış bedellerinin sınırsız süreyle tutulması için otomatik hukuki dayanak oluşturduğu söylenemez.
Aracılık sözleşmesindeki bloke, rezerv veya teminat hükümlerinin açık ve anlaşılır olması; hangi olayda, hangi tutarın, ne kadar süreyle tutulabileceğini göstermesi gerekir. Ayrıca Kanun’daki beş iş günlük ödeme kuralı ve haksız ticari uygulama yasağı göz önünde bulundurulmalıdır. Sözleşmenin platforma sınırsız ve tek taraflı bloke yetkisi verdiği yönündeki hükümler ayrıca geçerlilik denetimine tabi olabilir.
Sözleşme sonradan satıcı aleyhine değiştirilebilir mi?
Pazaryerinin aracılık sözleşmesini geçmişe etkili veya satıcı aleyhine tek taraflı değiştirmesi Kanun’da açıkça sınırlandırılmıştır. Yönetmelik, sözleşme değişikliklerinin satıcıya bildirilmesi ve belirli durumlarda ancak bildirimden sonraki sürenin sonunda yürürlüğe girmesi esasını benimser.
Satıcı, otuz günlük sürenin sonunda uygulanacak değişikliklerde bu süre dolmadan dâhili iletişim sistemi üzerinden bildirim yaparak aracılık sözleşmesini tazminatsız feshedebilir. Düzenleyici kurum kararlarından kaynaklanan zorunlu değişiklikler ise ayrı değerlendirilebilir.
Pazaryerinin kendi panelindeki kayıtlar delil olabilir mi?
Sipariş teslim tarihleri, hakediş ekranları, bloke açıklamaları, ceza kesintileri, satıcı destek yazışmaları ve dâhili iletişim sistemi bildirimleri uyuşmazlıkta önemlidir. Satıcı yalnızca ekran görüntüsü almakla kalmamalı; mümkünse tarih ve sipariş numarası görünen raporları düzenli biçimde indirmelidir.
Pazaryerinin sonradan panel erişimini kapatması hâlinde eski kayıtların temini zorlaşabilir. Bu nedenle sözleşme sürerken mutabakat raporları, faturalar, komisyon dökümleri ve ödeme tablolarının işletmenin kendi sisteminde de saklanması önemlidir.
Satıcı nereye başvurabilir?
6563 sayılı Kanun ve Yönetmelik kapsamındaki yükümlülüklerin denetiminde Ticaret Bakanlığının idari yetkileri bulunmaktadır. Bunun yanında satıcının sözleşmeden doğan para alacağı, haksız kesinti veya zarar talebi özel hukuk yollarına konu olabilir. Tarafların tacir olması hâlinde ticari dava ve dava şartı arabuluculuk hükümleri ayrıca değerlendirilmelidir.
Başvuru öncesinde hangi siparişlerin ödemesinin geciktiği, toplam bloke tutarı, kesinti gerekçeleri ve sözleşmedeki ilgili hükümler tablo hâline getirilmelidir. Pazaryerinin bakiyenizi uzun süre bloke etmesi, mağazanızı askıya alması veya sözleşmede olmayan kesintiler yapması durumunda dosyanızın değerlendirilmesi için Meram Hukuk ve Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
Kaynaklar
- 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun, Ek Madde 1
- Elektronik Ticaret Aracı Hizmet Sağlayıcı ve Elektronik Ticaret Hizmet Sağlayıcılar Hakkında Yönetmelik
- 08.03.2025 tarihli Yönetmelik değişiklikleri, özellikle m.11, m.16 ve m.17