Mirasbırakanın bir kişiye daha fazla mal bırakması, diğer mirasçıların bütün haklarının sona erdiği anlamına gelmez. Kanun, bazı mirasçılar için saklı pay adı verilen bir koruma öngörür. Bu koruma ihlal edilmişse tenkis davası gündeme gelebilir. Tenkis, her eşitsiz paylaşımı ortadan kaldıran genel bir dava değildir. Amaç, mirasbırakanın tasarruf serbestisi ile saklı paylı mirasçıların korunması arasındaki sınırı uygulamaktır. İlk değerlendirmede kimin mirasçı olduğu, hangi kazandırmanın yapıldığı ve terekenin toplam durumu birlikte ele alınmalıdır.
Saklı pay ne anlama gelir?
Yasal miras payı, kanunun mirasçılık düzenine göre kişiye düşen paydır. Saklı pay ise bunun kanunla özel koruma altına alınmış kısmıdır. Bu iki kavram aynı değildir. Mirasbırakanın belirli sınırlar içinde malvarlığı üzerinde tasarruf etme hakkı vardır. Mirasçının beklediği miktarın altında mal alması, saklı payının mutlaka ihlal edildiğini göstermez. Hesabın hangi kişilerle birlikte mirasçı olunduğuna ve malvarlığının kapsamına göre yapılması gerekir.
Türk Medeni Kanunu m.506 uyarınca altsoyun saklı payı yasal miras payının yarısıdır. Anne ve babadan her birinin saklı payı, yasal miras payının dörtte biridir. Sağ kalan eş için oran, birlikte mirasçı olduğu zümreye göre değişir. Kardeşlerin saklı payı bulunmaz. Bu nedenle her yasal mirasçının tenkis davası açabilecek saklı paylı mirasçı olduğu düşünülmemelidir. Aile ağacının doğru kurulması, hesabın ilk adımıdır.
Hangi kazandırmalar incelenir?
TMK m.560, saklı payının karşılığını alamayan mirasçının, mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarrufların tenkisini isteyebilmesini düzenler. Vasiyetnameyle yapılan kazandırmalar bu kapsamda gündeme gelebilir. Sağlığında yapılan bazı karşılıksız kazandırmalar da kanundaki koşullarla değerlendirilir. Ancak geçmişte yapılmış her satış veya para transferi otomatik olarak tenkise tabi değildir. İşlemin gerçek niteliği ve ilgili kanuni koşul belirlenmelidir.
Örneğin gerçekten bedeli ödenmiş satışla bağış aynı değildir. Aile içindeki para hareketinin borç ödemesi mi yoksa karşılıksız kazandırma mı olduğu araştırılabilir. Bir taşınmazın yıllar önce devredilmiş olması tek başına bütün soruları çözmez. Devrin tarihi, tarafları ve amacı önem taşır. Belgeler yalnızca bugünkü tapu üzerinden değil, işlem geçmişiyle birlikte incelenmelidir. Tenkis hesabı, söylenti veya tahmine dayanarak sağlıklı biçimde kurulamaz.
Hesap yalnızca elde kalan mallarla mı yapılır?
TMK m.507 ve 508, tasarruf edilebilir kısmın hesabında terekenin ölüm günündeki durumunu ve tenkise tabi kazandırmaların eklenmesini düzenler. Borçlar ve kanunda belirtilen giderler de dikkate alınır. Bu nedenle sadece mirasçılar arasında bugün paylaşılabilecek malları görmek yeterli olmayabilir. Bazı önceki kazandırmalar hesaba eklenirken bazı kalemler düşülür. Hangi işlemin hangi tutarla değerlendirileceği somut dosyada belirlenmelidir.
Bu hesap çoğu zaman malvarlığı araştırması ve değerleme gerektirir. Taşınmaz, banka hesabı, şirket payı ve başka varlıkların niteliği farklı olabilir. Mirasçı sayısı kadar, kazandırmanın kime yapıldığı da önem taşır. Bir mirasçının önceden aldığı değerlerin durumu ayrıca değerlendirilir. İnternetteki basit miras payı hesaplayıcısı, bütün bu unsurları kendiliğinden içermez. Böyle bir araçtan çıkan sonuç, tenkis davasında talep edilecek kesin tutar olarak kabul edilmemelidir.
Tenkis ile tapu iptali aynı şey mi?
Mirasla bağlantılı tapu iptal ve tescil davası ile tenkis davasının amaç ve koşulları farklıdır. Birinde işlemin geçerliliği veya gerçek niteliği tartışılırken diğerinde saklı payı aşan kazandırmanın sınırlandırılması gündeme gelebilir. Her dosyada taşınmazın tamamının geri alınacağı sonucu çıkmaz. Talep, ihlal edilen hak ve kazandırmanın niteliğine göre kurulur. Sadece “miras kaçırıldı” ifadesi doğru hukuki yolu seçmeye yetmez.
Vasiyetnamenin iptali de başka bir konudur. Şekil veya irade gibi nedenlerle geçerlilik tartışması yapılmasıyla, geçerli bir tasarrufun saklı payı ihlal etmesi aynı değildir. Bazı olaylarda taleplerin birlikte veya alternatif biçimde değerlendirilmesi gerekebilir. Bu yapı dilekçe hazırlığında önem taşır. Başlangıçta bütün belgelerin görülmesi, sonradan yanlış hukuki yol seçildiğinin anlaşılması riskini azaltır. Davanın adından önce olayın niteliği belirlenmelidir.
Dava açma süresi nedir?
TMK m.571, tenkis davası açma hakkı için saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıllık süre öngörür. Her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinden itibaren on yıllık dış süre vardır. Öğrenme tarihi, her olayda yalnızca ölüm günüyle aynı olmak zorunda değildir. Ancak daha sonra öğrenildiği iddiasının somut dayanağı bulunmalıdır. Sürelerin başlangıcı dosyadaki tebligat ve diğer belgelerle birlikte değerlendirilir.
Kanunda özel durumlar ve def’i yoluyla ileri sürmeye ilişkin düzenleme de bulunur. Bunlar, dava açma süresinin rahatça geçirilebileceği anlamına gelmez. Aile içindeki görüşmelerin sürmesi veya karşı tarafın “sonra paylaşırız” demesi, süreyi kendiliğinden durdurmaz. Bir vasiyetname veya resmi bildirim geldiğinde belgenin saklanması ve tarihinin kaydedilmesi önemlidir. Uyuşmazlığı büyütmemek için beklemek anlaşılır olsa da hukuki takvim ayrıca izlenmelidir.
Görüşmeye hangi bilgilerle gelinmeli?
Mirasçılık belgesi, ölüm bilgisi, vasiyetname ve tebligatlar ilk belgeler arasındadır. Bilinen taşınmazlar, banka hesapları, geçmiş devirler ve varsa ödeme kayıtları da listeye eklenmelidir. Her belgenin baştan elinizde bulunması şart değildir; hangi bilginin eksik olduğu açıkça belirtilmelidir. İddianın kime karşı yöneltileceği ve neyin talep edileceği bu hazırlıkla anlaşılır. Mirasçıların birbirinden farklı bilgiye sahip olması, araştırmanın önemini artırır.
Tenkis davası, aile içindeki bütün anlaşmazlıkları tek başına çözmeyebilir; ancak saklı payın korunması için önemli bir hukuki araçtır. Doğru değerlendirme, hem mirasbırakanın tasarruf hakkını hem mirasçının korunmuş payını dikkate alır. Size yapılan kazandırmalar ve diğer devirler birlikte incelenmeden kesin sonuç söylenmemelidir. Miras belgeleriniz üzerinden saklı pay durumunuzun ve sürelerin değerlendirilmesi için Meram Hukuk ve Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. Bu yazı genel çerçeveyi açıklar; kişisel pay hesabınız ayrıca yapılmalıdır.